Economic weapons and currency wars; why are power blocs seeking to eliminate the dollar?

Economic weapons and currency wars; why are power blocs seeking to eliminate the dollar?
An examination of the roots of dedollarization, the weaponization of SWIFT, and the transition to central bank digital currencies (CBDCs) and multilateral currency arrangements in the international macroeconomy.
Over the past decades, the dominance of the dollar acted like a unique passport, where every transaction was compelled to receive its stamp of approval to cross borders; however, turning this dominance into a tool for exerting geopolitical pressure has transformed the phenomenon of dedollarization from a marginal theory into a vital strategy for emerging economic blocs. The freezing of hundreds of billions of dollars in Russian foreign exchange reserves, the cutting off of banks' access to SWIFT, and the misuse of the Federal Reserve settlement system have driven numerous countries toward developing domestic messaging systems, central bank digital currencies, and settlements in local currencies. This article examines the financial engineering trends and new technological infrastructures that are transforming the global monetary balance of power.
Article List
سلاحسازی از شبکه سوئیفت؛ جرقهای که تسلط دلار را متزلزل کرد
برای درک مفهوم سلاحسازی از دلار، شبکه سوئیفت (SWIFT) را مانند سامانه ناوبری و برج مراقبت فرودگاههای تجاری سراسر جهان در نظر بگیرید؛ سوئیفت خود پول جابهجا نمیکند، بلکه پیامهای رمزگذاریشده استاندارد درباره واریز و برداشت میان بانکها را انتقال میدهد. زمانی که این سامانه بینالمللی که اساساً یک تعاونی بلژیکی بیطرف تعریف شده بود، دسترسی برخی کشورها نظیر ایران و متعاقباً بانکهای بزرگ روسیه را مسدود کرد، پیامد روشنی به بانکهای مرکزی سراسر جهان مخابره شد: داراییهای ذخیرهشده در این سیستم تنها تا زمانی امن هستند که سیاستهای خارجی شما با واشنگتن همراستا باشد.
پترودلار و مکانیزم چرخش سرمایه
معماری پترودلار از دهه ۱۹۷۰ بر پایه این توافق شکل گرفت که نفت خام منحصراً با دلار تسویه شود و کشورهای صادرکننده درآمد مازاد خود را با خرید اوراق قرضه خزانهداری آمریکا (Treasury Bonds) مجدداً وارد چرخه والاستریت کنند. این چرخه تقاضای مداوم و ساختاری برای دلار ایجاد میکرد. با این حال، مصادره بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار از ذخایر بانک مرکزی روسیه در سال ۲۰۲۲ این پیشفرض را که بدهیهای دولتی آمریکا دارایی بدون ریسک (Risk-Free) هستند باطل کرد.
در نتیجه این اصطکاکهای ساختاری، شاخص سهم دلار از ذخایر رسمی ارز خارجی (COFER) صندوق بینالمللی پول از بالای ۷۰ درصد در اوایل دهه ۲۰۰۰ به زیر ۵۸ درصد در سالهای اخیر کاهش یافته است. بانکهای مرکزی برای جبران ریسک توقیف داراییها، استراتژی انباشت شمش طلا و بدهیهای محلی را در پیش گرفتهاند.
معماری جایگزین؛ سیستمهای پیامرسانی بومی در برابر CHIPS و سوئیفت
سیستم تسویه بینالمللی دلار مبتنی بر دو ستون اصلی است: سوئیفت برای تبادل پیام و سامانه تسویه پرداختهای بینبانکی نیویورک موسوم به چیپس (CHIPS) که تسویه نهایی تراکنشها را روی دفاتر بانکهای نیویورک ثبت میکند. در پاسخ به انحصار این دو ساختار، اقتصادهای نوظهور سامانههای تسویه ناخالص آنی (RTGS) اختصاصی خود را برپا کردهاند.
سیستم پرداخت بینبانکی فرامرزی چین (CIPS) و میر روسیه
سامانه CIPS چین با سیستم روسی SPFS و شبکه شتاب مالی هند (UPI) برای دور زدن شبکه متمرکز غرب متصل شده است. در حالی که سوئیفت روزانه بیش از ۴۰ میلیون پیام را مخابره میکند، CIPS با اتصال مستقیم به صدها نهاد مالی در دهها کشور، مسیری را فراهم کرده که صادرات انرژی روسیه به هند و چین با یوآن و روبل تسویه شود، بدون اینکه پیامی از سوئیفت یا حسابی در نیویورک فعال شود.
مقایسه زیرساختهای تسویه بینالمللی سنتی و جایگزین
| شاخص فنی | سوئیفت و چیپس (SWIFT & CHIPS) | سامانه تسویه فرامرزی چین (CIPS) | شبکه پیامرسانی روسیه (SPFS) |
|---|---|---|---|
| واحد پول مبنا | دلار آمریکا (تسویه نهایی در Fedwire/CHIPS) | یوآن چین (RMB/CNY) | روبل روسیه |
| مدل عملیاتی | ارسال پیام اعتباری (فاقد تسویه دارایی درونشبکهای) | ترکیب پیامرسانی و تسویه مستقیم حسابداری | صرفاً تبادل پیام مالی رمزگذاریشده |
| ریسک توقیف دارایی | بسیار بالا بر اساس احکام تحریمی OFAC | پایین و تحت کنترل نظارتی PBOC | خنثی در برابر تحریمهای غربی |
| عمق نقدشوندگی بازار | جهانی، عمیق و بدون اصطکاک برابری ارزی | در حال رشد اما متکی به کنترلهای سرمایه چین | محدود و وابسته به کریدورهای دوجانبه تجاری |
به عنوان نمونهای از اصطکاک این سیستمها، زمانی که هند نفت خام را با روپیه از روسیه خریداری کرد، میلیاردها روپیه در بانکهای هندی بلوکه شد؛ زیرا صنایع نظامی و فناوری روسیه به کالاهایی از هند نیاز نداشتند که معادل حجم نفت صادراتی باشد و عدم تبدیلپذیری کامل روپیه هزینه تبدیل ارزی مضاعفی ایجاد کرد.
انقلاب پولهای دیجیتال بانک مرکزی؛ پروژه mBridge و حذف واسطهها
پولهای دیجیتال بانک مرکزی موسوم به CBDC ابزار نوینی در تسلیحات اقتصادی هستند. سیستم بانکداری سنتی بینالملل مانند ارسال بسته پستی از شهری به شهر دیگر با اتکا به دهها واسطه، بازرسی گمرکی و شرکت باربری محلی است؛ به این ساختار «بانکداری کارگزاری» (Correspondent Banking) میگویند که هر واسطه، کارمزد و تأخیر چندروزه تحمیل میکند.
پروژه امبریج (mBridge)؛ دفترکل اشتراکی بدون نیاز به دلار
پروژه چندملیتی mBridge که با همکاری بانک تسویهحسابهای بینالمللی (BIS) و بانکهای مرکزی چین، امارات متحده عربی، تایلند و هنگکنگ توسعه یافته، یک بستر بر پایه فناوری دفترکل توزیعشده (DLT) اختصاصی با مکانیزم اجماع سفارشی است. در این شبکه، بانکها ارز دیجیتال بانک مرکزی خود را روی یک لایه بلاکچینی مشترک و به صورت همتابههمتا مبادله میکنند.
در سناریوی تسویه نفت خام، یک پالایشگاه در بانکوک میتواند مبالغ خرید خود را به صورت بت دیجیتال (CBDC) در کسری از ثانیه مستقیماً به درهم دیجیتال امارات تبدیل کند. برآوردها نشان میدهد این مدل کارمزدهای تسویه مرزی را تا ۸۵ درصد کاهش داده و مدت زمان تسویه نهایی (Settlement Finality) را از ۳ تا ۵ روز کاری به کمتر از ۱۰ ثانیه میرساند؛ بدون اینکه پای حتی یک سنت دلار به میان بیاید.
صادر کردن تورم آمریکا و شکلگیری بلوکهای ارزی چندقطبی
یکی از بزرگترین مزایای تسلط دلار، پدیدهای است که والری ژیسکار دستن آن را «امتیاز گزاف» (Exorbitant Privilege) نامید. بانک مرکزی ایالات متحده میتواند در بحرانها تریلیونها دلار اسکناس چاپ کند، اما تورم ناشی از آن را در سطح جهان توزیع کند؛ زیرا تقاضای جهانی برای ذخیره دلار مانع از کاهش ناگهانی ارزش آن درون مرزهای آمریکا میشود. برعکس، زمانی که فدرال رزرو برای مهار تورم نرخ بهره را افزایش میدهد، سرمایهها از بازارهای نوظهور فرار کرده و موجی از ورشکستگی بدهی و تورم ارزی را در کشورهای در حال توسعه پدید میآورد.
پیامدهای چندپاره شدن نقدینگی جهانی
حرکت به سمت سیستمهای چندارزی پیامدهایی خنثی یا صرفاً مثبت ندارد. چندپاره شدن جریان تجارت (Economic Fragmentation) باعث افت نقدینگی و افزایش شدید هزینههای هجینگ و تبدیل ارزها میشود. در این بستر، استیبلکوینهای دلاری غیرمتمرکز یا تحت نظارت نظیر تتر (USDT) و یواسدیسی (USDC) به ابزاری متناقض بدل شدهاند؛ از یک سو دارایی دیجیتال بدون مرزند و از سوی دیگر تقاضا برای بدهیهای کوتاهمدت خزانهداری آمریکا را به شکل زیرپوستی تقویت میکنند.
جمعبندی نکات کلیدی برای فعالان اقتصاد کلان و بازارهای مالی
- پایان انحصار بیچونوچرا: دلار حذف نخواهد شد، بلکه جایگاه تسلط مطلق آن با یک اکوسیستم چندقطبی مبتنی بر سبد ارزی و قراردادهای دوجانبه جایگزین میشود.
- فناوری DLT به عنوان اهرم ژئوپلیتیک: بلاکچینهای کنسرسیومی و پلتفرمهای CBDC فرامرزی مانند mBridge ابزارهای خنثیسازی تحریمهای دلاری هستند، نه صرفاً ارتقای تجربه کاربری.
- نوسانپذیری بالاتر تجارت بینالملل: حذف ارز تسویه واحد، ریسک اصطکاک نقدینگی و نوسان برابری نرخ ارزها را در مبادلات تجاری کشورها افزایش میدهد.
دیدگاه شما چیست؟
به نظر شما آیا پولهای ملی دیجیتال و پیمانهای منطقهای واقعاً میتوانند تسلط عمیق شبکه دلاری را بشکنند، یا برعکس، رشد استیبلکوینهای دیجیتال با پشتوانه بدهی آمریکا تسلط دلار را به شیوهای مدرن بازسازی خواهد کرد؟ تحلیل خود را در بخش نظرات بنویسید.
Next Post :
Smart business automation with modern tools; an end to repetitive tasks for the team
Previous Post :
AI Phishing and Deepfakes; Simulating the Identity of Project Managers
Latest Contents
Latest Contents

The Chip War: Dissecting the Silicon Battle Between the US and China and Its Impact on Global Inflation
Read more

The Anatomy of Modern Cryptocurrency Scams; Identifying Pump and Dump Traps and Scam Tokens
Read more

Smart business automation with modern tools; an end to repetitive tasks for the team
Read more

Economic weapons and currency wars; why are power blocs seeking to eliminate the dollar?
Read more

AI Phishing and Deepfakes; Simulating the Identity of Project Managers
Read more
User CommentsComments
Be the first to comment on this article