«واقعیت مجازی» دنیایی جدید و دیجیتالی است که این روزها افراد زیادی را درگیر خود کرده است. امروزه افراد زیادی در حال کار بر روی پروژه‌هایی هستند که زیربنای آن‌ها در واقعیت مجازی خلاصه می‌شود. گرچه می‌توان همچنان افرادی را یافت که اطلاعات زیادی درباره این فضای دیجیتالی ندارند. اگر قصد دارید تا درباره این دنیای بزرگ و جذاب اطلاعاتی کسب کنید؛ در ادامه این مقاله با ما همراه باشید.

اگر به طور خلاصه بگوییم، همانگونه که از نام «‌واقعیت مجازی» پیداست؛ این فناوری امکان کسب تجربیات جهان مجازی را فراهم کرده است. این دنیا کاملاً دیجیتالی بوده و وجود فیزیکی ندارد. در اصل «VR» به معنای شبیه‌ سازی اتمسفرهای گوناگون با یاری گرفتن از فناوری‌های کامپیوتری می‌باشد. در این دنیای دیجیتالی، کاربران به جای تعامل برقرار کردن و ارتباط گرفتن با افرادی که به صورت فیزیکی وجود دارند، به‌ طور کاملاً مجازی درون محیط قرار می‌گیرند و به جای اینکه صرفاً به یک صفحه نمایش خیره شوند، می‌توانند در مقابل خود، دنیایی سه‌ بعدی را شاهد باشند و با آن ارتباطی سازنده برقرار کنند. شبیه‌ سازی حواس پنجگانه انسان، می‌تواند یک کامپیوتر را به وسیله‌ای نقلیه تبدیل کند که سبب برداشته شدن محدودیت‌های جغرافیایی می‌شود.

امروزه، با استفاده از تکنولوژی‌های کامپیوتری، می‌توان واقعیت مجازی را محقق نمود. در این جهت، از ابزارهای مختلفی مانند هدست‌ها، تردمیل‌های چندجهته و دستکش‌هایی ویژه استفاده می‌شود. با استفاده از این ابزارها، حواس ما تحریک شده و ذهن ما به گونه‌ای گول می‌خورد که توهمی از واقعیت به وجود آمده!

واقعیت مجازی راهبردی نوین در جهت ارائه تجربه‌های واقعی به کاربران است، اما اجرایی شدن آن چندان ساده نیست. حس‌ها و ذهن ما به طور تکاملی به گونه‌ای شکل گرفته‌اند که تجربه‌ای هماهنگ و واقعی از فضای اطراف را بیافرینند. در صورتی که چیزی ذره‌ای مطابق با واقعیت نباشد، می‌توانیم آن را تشخیص دهیم. بنابراین، واقعیت مجازی باید بتواند تجربیاتی از قبیل محیط‌های مجازی و کاراکترهای مجازی را به گونه‌ای به کاربران ارائه دهد که به طوری خاص با واقعیت هماهنگ باشند.

به عنوان مثال، جهانی که توسط کاربر در واقعیت مجازی مشاهده می‌شود، نمی‌تواند مانند یک صفحه ویدیویی باشد و باید با در نظر گرفتن زاویه دیدی معادل ۱۸۰ درجه، یک تجربه واقعی و هماهنگ باشد. حتی اگر همیشه به تمام این فضا توجه نشود، به صورت ناخودآگاه هر عدم هماهنگی در تجربه مشاهده شده توسط کاربر، قابل تشخیص است. بنابراین، واقعیت مجازی باید توانایی ایجاد تجربه‌های واقعی و هماهنگ با حس‌های کاربران را داشته باشد تا بتواند به عنوان یک تکنولوژی موفق پذیرفته شود.

همانطور گفتیم، برای به وجود آوردن واقعیت مجازی نیاز به فضایی سه‌بعدی داریم که با استفاده از مجموعه‌ای از نرم‌افزارها ایجاد می‌شود. این نرم‌افزارها با سخت‌افزارهای واقعیت مجازی ترکیب می‌شوند تا به کاربر احساس حضور در یک دنیای دیگر را القا کنند. همچنین، دولوپرهای (VR) باید عناصری تعاملی را در فضا قرار دهند تا کاربر حس واقعی‌تری را تجربه کند. از همین رو، توسعه‌دهندگان از انواع کیت‌های توسعه نرم ‌افزار واقعیت مجازی، مدیریت محتوا، نرم‌افزارهای تجسمی، بازی ‌سازی و شبیه ‌سازی‌های مختلف بهره گیری می‌کنند. مجموعه‌ای از نرم‌افزارهایی که برای ایجاد واقعیت مجازی استفاده می‌شوند عبارت‌اند از:

برای ایجاد تجربه واقعیت مجازی، سخت‌افزارها و نرم‌افزارهایی دست در دست هم کار می‌کنند. با استفاده از این تکنولوژی، کاربران می‌توانند توهم حضور در یک محیط سه‌بعدی را تجربه کنند. سخت‌افزارهای متداول واقعیت مجازی  عبارت‌اند از:

هدست VR از چندین لنز، یک موبال هوشمند و یک هدفون تشکیل شده است. با این حال، برخی از هدست ها نیازمند موبایل نیستند و به کامپیوتر متصل شده و کیفیت بالاتری نیز دارند. همچنان، هدست‌هایی که بدون تلفن همراه عمل می‌کنند، گران‌تر از هدست های معمولی می‌باشند. چنانچه شما فقط در جست‌و‌جوی تجربیات واقعیت مجازی می‌باشید، قادر خواهید بود که با پایین‌ترین هزینه، کیفیت قابل قبولی را دریافت کنید. امروزه انواع مختلفی از این دستگاه‌ها تولید شده‌اند که بسیاری از آن‌ها قابل تهیه هستند. شایان ذکر‌است که برخی از آن‌ها سایز مناسبی دارند و قابل حمل نیز می‌باشند. با این وجود، همچنان تعدادی از آن‌ها وجود بسیار بزرگ بوده و برای حمل آن‌ها نیاز به تجهیزاتی ویژه می‌باشد.

موس سه‌بعدی یک دستگاه کنترلی است که برای حرکت در فضاهای سه‌بعدی مجازی طراحی شده است. این نمونه از موس‌ها از طرق مختلف برای کنترل حرکت سه‌ بعدی استفاده می‌کنند که عبارت‌اند از:

فناوری ردیابی در سیستم‌های واقعیت مجازی از دستگاه‌های بصری استفاده می‌کند تا موقعیت کاربر را بررسی نماید. روش رایج برای ردیابی اشیا یا کاربران در سیستم‌های واقعیت مجازی، استفاده از یک یا چند دوربین فیلمبرداری ثابت است. این دوربین‌ها با تکنولوژی‌های پیشرفته خود، قادر به تشخیص و ردیابی حرکت‌های کاربران در فضای مجازی هستند.

دستکش‌های متصل به سیم، که به آن‌ها «دستکش‌های هوشمند حرکتی» نیز می‌گویند، بر روی دست‌ کاربران قرار می‌گیرند؛ درواقع توسط این دستکش‌ها حرکت‌ها و اطلاعات فیزیکی ضبط و تحلیل می‌شود. این ابزار با استفاده از سنسورهای مختلف، اطلاعات مربوط به حرکت و وضعیت دستکش را به دستگاه می‌فرستند. به عنوان نمونه، یک نوع از ردیاب حرکتی برای ثبت اطلاعات موقعیت دستکش در فضا به آن متصل گردیده است. نرم افزار دستکش، حرکت را تحلیل و تفسیر می‌کند. البته که در دستکش‌های پیشرفته‌تر، علاوه بر ارائه بازخوردهای لمسی، قابلیت تحریکات لمسی را نیز دارا می‌باشند که از آن‌ها در حوزه‌های مختلفی استفاده می‌شود که عبارت‌اند از:

کنترلرهای حرکتی، کاربران را قادر می‌سازند تا به راحتی در فضای واقعیت مجازی حرکت کنند و با اشیای دیجیتال در آن تعامل داشته باشند. این کنترلرها با دقتی بالا موقعیت کاربران در فضا را تشخیص می‌دهند و امکان کنترل حرکتی و تعامل با اشیای دیجیتال را برای آن‌ها فراهم می‌کنند.

تردمیل واقعیت مجازی یکی از دستگاه‌های محبوب در حوزه واقعیت مجازی بوده که توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این دستگاه با استفاده از هدست‌های VR نظیر Oculus Rift و HTC Vive قابل استفاده است. همچنین، می‌توان این دستگاه را با عینک واقعیت مجازی Gear VR نیز به کار گرفت. تردمیل واقعیت مجازی به کاربر این امکان را می‌دهد تا در فضایی هیجان‌انگیز و بسیار واقعی بازی کند. با استفاده از این دستگاه، کاربر می‌تواند رفتارهای مختلف را به کاراکتر بازی منتقل کند. بنابراین، این دستگاه در بازی‌هایی که نیاز به تحرک و جابجایی زیاد و سریع دارند، بسیار کارآمد و موثر خواهد بود. به علاوه باید گفت که، تردمیل VR به گونه‌ای طراحی و تولید شده است که با تنظیم نقاط گوناگون، قابلیت بهره گیری توسط افراد با فیزیک‌های گوناگون را دارا باشد.

دستگاه‌های شبیه ساز و ابزارهای بویایی یکی از انواع لوازم جانبی در دنیای  (VR)می‌باشند که شرکت ژاپنی «Vaqso»، یکی از این ابزارها را ارائه می‌دهد. این ابزارها دارای قابلیت متصل شدن به دستگاه‌های واقعیت مجازی دارند و می‌توانند بو را از خود منتشر کننپ. دستگاه ژاپنی ذکر شده، با استفاده از فن، باتوجه به اتفاقاتی که بر روی صفحه نمایشگر رخ می‌دهد، شدت بوها را عوض می‌کند.

به طور کلی می‌توان گفت که واقعیت مجازی به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:

در این نوع واقعیت مجازی، یک فضای مجازی مصنوعی شبیه‌سازی می‌شود که دنیای واقعی اطراف کاربر را با شباهت بالایی به واقعیت نمایش می‌دهد. در این فضا کاربر می‌تواند به طور کامل در آن فعالیت کند. واقعیت مجازی از نوع شناور کامل، شامل عناصری از جمله تصویر، صدا، و در برخی موارد، حس بویایی نیز می‌شود. بازی‌های رانندگی، نمونه‌ای از این نوع واقعیت مجازی هستند که با القا کردن حس رانندگی، تجربه‌ای واقعی را برای کاربر فراهم می‌کنند. این حوزه در حال پیشرفت و گسترش بوده و با پیشرفت تکنولوژی، وسعت بیشتری را به دست می‌آورد.

نمونه غیر شناور واقعیت مجازی، یکی از چند نمونه VR است که با کاربر، به همراه استفاده از یک دستگاه کامپیوتری، به تعاملی سازنده می‌پردازد و قادر است تا برخی از کاراکترها را تحت کنترل خود گیرد. در این نوع واقعیت مجازی، محیط با یوزر تعامل مستقیمی ندارد و صرفاً با استفاده از دستگاه کامپیوتری، بازی‌ ویدیویی را انجام می‌دهد.  این نوع واقعیت مجازی، یک تجربه تفریحی و سرگرمی برای افراد در سنین پایین است.

واقعیت مجازی نیمه شناور یکی از انواع واقعیت مجازی است که میان واقعیت مجازی شناور و غیر شناور قرار می‌گیرد. در این نوع واقعیت مجازی، از یک صفحه کامپیوتر یا عینک VR برای تجربه محیطی دیجیتالی استفاده می‌شود که یوزر می‌تواند در آن محیط حرکت کند، اما هیچگونه احساس فیزیکی را تجربه نمی‌کند. این نمونه از واقعیت مجازی، اغلب برای تمرین‌هایی مانند تمرین خلبانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از این نوع واقعیت مجازی، کاربران می‌توانند مهارت‌های جدیدی را یاد بگیرند و تجربه‌های جذابی را در محیطی غیر واقعی داشته باشند.

این تکنولوژی بیشتر در زمینه‌های مختلفی از جمله پزشکی و درمان، ساخت و ساز، هنر و ورزش به کار گرفته می‌شود و باید گفت که در دوران پاندمی بیماری کرونا، استفاده از واقعیت مجازی به دلیل امکان ارائه خدمات به صورت مجازی و از راه دور، محبوبیت بیشتری پیدا کرده بود. در ادامه، چند نمونه از مهم‌ترین کاربردهای واقعیت مجازی را نام می‌بریم:

واقعیت مجازی در حوزه‌های پزشکی، تحقیقات و درمان‌ گسترده استفاده می‌شود. از این تکنولوژی می‌توان برای کمک به بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی، بی‌اشتهایی، فوبیا و بسیاری از بیماری‌های روانی استفاده کرد. همچنین، در دانشکده‌های پزشکی واقعیت مجازی برای آموزش موقعیت‌های مختلف، ایجاد تمرین‌های جراحی و حتی شبیه‌سازی بیماری‌ها و موارد پزشکی مختلف به کار می‌رود. با استفاده از این تکنولوژی، پزشکان و دانشجویان پزشکی می‌توانند موارد پیچیده‌تر را در محیطی تقریباً واقعی تمرین کنند و برای درمان بهتر بیماران خود آماده شوند.

واقعیت مجازی به عنوان یک ابزار قدرتمند در حوزه آموزش، در بسیاری از رشته‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، در آموزش‌های شرکتی، واقعیت مجازی می‌تواند برای آموزش کارکنان و بهبود توانایی‌های آن‌ها استفاده شود. با استفاده از این تکنولوژی، کارمندان می‌توانند تجربیاتی را به دست آورند، مانند قرار دادن یک کارمند در موقعیت دیگری، به عنوان همکار یا مشتری. با پیشرفته‌تر شدن فناوری، فضای (VR) به یکی از ابزارهای بسیار با ارزش برای آموزش‌های سازمانی، مانند موقعیت‌های سخت تصمیم ‌گیری، تبدیل شده است.

واقعیت مجازی همچنین در رشته‌های دیگر آموزشی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، در حوزه علوم و تاریخ، واقعیت مجازی می‌تواند برای غوطه‌ور شدن در فضای مربوط به آن‌ها و آموزش مستقیم استفاده شود. همچنین، در حوزه پزشکی، واقعیت مجازی می‌تواند برای آموزش جراحی و تمرین‌های پیشرفته بسیار مفید باشد.

علاوه بر این، این تکنولوژی می‌تواند در آموزش دانش‌آموزان استثنایی نیز کاربردی باشد. با استفاده عینک‌های VR، این دانش‌آموزان می‌توانند به یادگیری و فرآیند آموزشی خود علاقه‌مند شوند و با این کمک، قادر به بهبود توانایی‌های خود خواهند بود. به عنوان مثال، با استفاده از واقعیت مجازی، دانش‌آموزان می‌توانند به شکلی شیرین و جذاب، مفاهیم ریاضی و علوم را بیاموزند.

واقعیت مجازی به عنوان یک ابزار قدرتمند، می‌تواند در صنعت گردشگری نکات مثبت قابل توجهی را به ارمغان بیاورد. با استفاده از این تکنولوژی، می‌توانید پیش از هر سفر، به صورت مجازی در هتل‌ها و مناطق گردشگری حضور داشته باشید و تجربه‌ای شبیه به واقعیت کسب کنید. به جای تماشای ویدیوها و عکس‌های دوبعدی، می‌توانید به صورت مجازی در محیط واقعی گردشگری قرار بگیرید. این تجربه باعث می‌شود که ما قبل از سفر، بیشتر با منطقه آشنا شویم و در نتیجه سفری بهتر و موفق‌تر داشته باشیم.

همچنین، دولوپرها می‌توانند با استفاده از واقعیت مجازی، به طراحی‌هایی فراتر از مدل‌های سه‌بعدی بپردازند. این شبیه‌سازی‌ها می‌توانند برای خانه‌ها و فضاهای تجاری نیز مفید باشند. در واقع، با استفاده از واقعیت مجازی، می‌توانید به صورت دقیق و با جزئیات بالا، فضاهای مختلف را شبیه‌سازی کنید و به دیگران نمایش دهید. این ابزار باعث می‌شوند که طراحان و معماران، طرح‌های خود را با دقت بیشتری بررسی کنند و از این طریق، به طراحی‌های بهتری برسند.

واقعیت مجازی، به عنوان یک ابزار نوین، می‌تواند به خرده‌فروشان کمک کند تا تجربه خرید مشتریان خود را بهبود بخشند. با استفاده از این تکنولوژی، مشتریان می‌توانند قبل از خرید، لباس‌ها یا اشیا را به صورت مجازی امتحان کرده و در محیط مورد نظر قرار داده شوند. این تجربه باعث می‌شود که مشتریان بهتر و دقیق‌تر از خرید خود مطمئن شوند و به راحتی تصمیم بگیرند.

همچنین، واقعیت مجازی می‌تواند برای فروشگاه‌ها و برندهای معتبر نیز مفید باشد. با استفاده از این تکنولوژی، می‌توانید فروشگاه‌ها و محصولات خود را به صورت مجازی به نمایش بگذارید و به مشتریان خود اجازه دهید تا از طریق اینترنت خریداری کنند. به عنوان نمونه، می‌توانید به فروشگاه واقعیت مجازی برند معروف "گوچی" (Gucci) در وب‌سایت آن مراجعه کنید و محصولات متنوع را در محیط واقعیت مجازی بررسی نمایید. 

در کل، واقعیت مجازی می‌تواند به خریداران و خرده‌فروشان کمک کند تا از تجربه خرید بهتری برخوردار شوند و در نتیجه، بازار برای برندها و فروشگاه‌ها رونق بیشتری پیدا کند.

واقعیت افزوده و واقعیت مجازی دو فناوری مختلف هستند که در تجربه کاربری و نوع دستگاه مورد استفاده تفاوت‌هایی دارند. واقعیت افزوده با ترکیب دنیای دیجیتال و عناصر واقعی، امکان استفاده از اجزای دیجیتال در دنیای واقعی را فراهم می‌کند. این فناوری توسط دستگاه‌هایی همچون تلفن همراه و تبلت قابل استفاده است.

در مقابل، واقعیت مجازی تجربه کاملاً مجازی و مستقلی را برای کاربران فراهم می‌کند. در این فناوری، کاربران با استفاده از هدست و سایر ابزارها، به دنیای مجازی دسترسی دارند و با اجزای دیجیتال در آن تعامل می‌کنند. 

یکی از تفاوت‌های دیگر بین واقعیت افزوده و واقعیت مجازی، این است که در واقعیت افزوده، داده‌های محیط در زمان واقعی توسط دوربین‌های دستگاه جمع‌آوری و پردازش می‌شوند، در حالی که در واقعیت مجازی همه چیز کاملاً مجازی و پردازش شده است.

در کل، واقعیت افزوده و واقعیت مجازی هر دو فناوری مهمی هستند که در تجربه کاربری و توسعه فناوری‌های جدید، نقش مهمی ایفا می‌کنند.

همانطور که در متن بالا گفته شد، واقعیت مجازی امروزه توانسته به عنوان انقلابی در تکنولوژی فضاهای دیجیتال عمل کند. این فناوری دارای بخش‌های متفاوتی بوده که سعی کردیم تمامی جوانب آن را در متن بالا بررسی کنیم. «virtual reality» می‌تواند فرایندهای پزشکی، معماری، گردشگری و تولید بازی‌های سرگرم‌کننده را تسهیل ببخشد.

آیا واقعیت مجازی تاثیری بر حوزه تفریحات و سرگرمی دارد؟

بله، این فناوری می‌تواند تجربیات جدید را برای افراد به ارمغان بیاورد. این فناوری می‌تواند در حوزه‌های تئاتر و سینما نیز خوش بدرخشد.

برای استفاده از عینک واقعیت مجازی چقدر باید هزینه کنیم؟

از گذشته تا امروز، قیمت استفاده از هدست‌های واقعیت مجازی بالا بوده؛ اما می‌توان برای کاهش هزینه ابزارهای «VR» خوشبین بود.

چه نوع هدست‌هایی برای استفاده در منازل پیشنهاد می‌شود؟

بهترین گزینه آن است که شما در منازل، از هدست‌هایی استفاده کنید که امکان متصل شدن به کامپیوتر و کنسول‌های بازی را داشته باشند.